Andrzej Zimniak - upowszechnianie nauki

		ANDRZEJ ZIMNIAK
	Okładki: Główna Naukowa Literacka Publicystyczna Galeria & podróże	Referaty, wykłady, panele Brałem udział w ponad 100 tego typu imprezach, które były m. in. organizowane w ramach konwentowych spotkań literackich, Festiwali Nauki, różnych imprez tematycznych, a także audycji radiowych i telewizyjnych. Poniżej znajduje się chronologiczny spis ważniejszych spotkań tego rodzaju, opatrzony streszczeniami lub komentarzami.
		Kalendarium moich spotkań
		Nadchodzące spotkania: Falkon, Lublin 13-15.11.2009 Od Apeninów do Pirenejów - refleksje z podróży i pokaz zdjęć Gala wręczenia Nagrody Literackiej im. Jerzego Żuławskiego
	Festiwale Nauki w Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich (Colloquium Fantasticum) • 2009: Autoewolucja człowieka • 2008: Książka w nowym tysiącleciu • 2007: • Czy literatura potrzebuje mecenatu? • Popkultura i fantastyka • 2006: Literatura, informacja, konfabulacja • 2005: Oblicza apokalipsy w literaturze i prognozowaniu naukowym • 2004: Słowo i obraz w kulturze XXI wieku • 2003: Światy wirtualne - artystyczne i pragmatyczne modelowanie rzeczywistości • 2002: Nauka, religia i literatura • 2001: Literackie utopie a naukowe teorie i społeczne eksperymenty • 2000: Czy literatura fantastyczna inspiruje naukowców? Więcej o Festiwalu Nauki - skok na moją podstronę Festiwal Nauki na Wydziale Farmaceutycznym AM w Warszawie (jestem tam koordynatorem) - skok na inną stronę Festiwal Nauki w Warszawie - oficjalna strona Majowe Konferencje Naukowe na UW, organizator: prof. J. Lichański (mój udział w charakterze jednego z zaproszonych panelistów) • 2004: Oblicza dobra i zła w literaturze i kulturze popularnej • 2003: Gra z czytelnikiem • 2002: Teoria światów alternatywnych w nauce i fantastyce • 2001: O wyższości SF nad fantasy i vice versa • 2000: Rodzaje i granice fantastyki	Z archiwum - wybrane tematy: XIII Festiwal Nauki w Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich, 22.09.2008, Warszawa. Autoewolucja człowieka - to temat dyskusji panelowej, w której udział wzięli: dr Marcin Ryszkiewicz (ewolucjonista i popularyzator nauki), dr Bohdan Starościak (mikrobiolog), lek. med. i pisarz Marcin Przybyłek, spotkanie prowadził dr Andrzej Zimniak. Jesteśmy w przededniu arbitralnego kształtowania naszych cech osobniczych metodami inżynierii genetycznej. Jak wynika z historii, człowiek zawsze korzystał z dokonanych przez siebie odkryć i wynalazków, więc można przypuszczać że i tym razem będzie podobnie. Życie na Ziemi ewoluowało od prostych jednokomórkowców aż po złożone organizmy, niezwykle sprawnie dostosowując się zarówno do zmian środowiska, jak i do zmiennych warunków międzygatunkowej konkurencji. Człowiek od kilku tysięcy lat podąża osobną ścieżką, izolując się od środowiska w sztucznych habitatach cywilizacyjnych, w wyniku czego sam stał się gatunkiem hodowlanym. Obecnie, po odkryciu roli genów, ludzie coraz śmielej ingerują w ten chemiczny bank naszych cech, planując drogi na skróty, drastycznie różniące się od naturalnych ewolucyjnych szlaków. Jak głęboko sięgnie człowiek do własnych genów? Czy inżynieria genetyczna wybawi ludzi od chorób i uczyni ich szczęśliwszymi, czy wprost przeciwnie - nieuniknione pomyłki genetyków wywołają katastrofę? Czy powstanie Homo geneticus, wiecznie młody i zdolny do egzystencji w dowolnych warunkach, czy manipulacje genetyczne będą oznaczać koniec ludzkości? W trakcie spotkania rozmawialiśmy o powyższych problemach, a także o ich wizjach literackich. Dyskusja stanowiła rozwinięcie tez wykładu wygłoszonego przez A. Zimniaka w trakcie Avangardy (2-5.07.2009, Warszawa). Avangarda, 2-5.07.2009, Warszawa Wystąpienia: Autoewolucja człowieka - czy Darwin przewraca się w grobie? Ewolucjoniści twierdzą, że człowiek już dawno stał się "zwierzęciem hodowlanym", innymi słowy - hodujemy sami siebie wg własnych potrzeb. W dzisiejszych czasach coraz pożądliwiej przyglądamy się swoim garniturom genowym. Czy czekają nas czasy "człowieka na zamówienie"? I czy będą to dobre, czy złe czasy? Wedle naukowego punktu widzenia nasz fenotyp, czyli ogólnie mówiąc postać organizmu, powstaje w łańcuchu ewolucyjnych przemian. Jak wiadomo, teorię ewolucji pierwszy sformułował Karol Darwin. Warto przypomnieć, że w 2009 roku przypadają dwie ważne rocznice: dwusetna rocznica narodzin Karola Darwina (który urodził się w 1809 r.), oraz sto pięćdziesiąta rocznica wydania jego dzieła "The Origin of Species by Means of Natural Selection [O pochodzeniu gatunków na drodze selekcji naturalnej]" (Darwin, 1859). Postawmy ważne pytanie: czy możemy sami siąść za kółkiem, to znaczy przejąć stery od wielkiej, choć ślepej matki-rządzicielki? Wiele wskazuje na to, że owszem, a niektórzy nawet twierdzą, że stało się to już dawno temu, od kiedy człowiek postawił pierwszą chatę i trzcinową ścianką odgrodził się od otoczenia. Nagroda Żuławskiego - historia i perspektywy. Prelekcja i konkurs-niespodzianka. W 2009 roku ma miejsce już druga edycja nagrody profesjonalistów im. Jerzego Żuławskiego. Nagroda wrosła w fantastyczny krajobraz, choć brak jej instytucjonalnych ram, a nade wszystko hojnych sponsorów. Jednak zainteresowanie i powszechna pomoc świadczą o potrzebie jej istnienia, np. otrzymuję wciąż nowe propozycje objęcia Nagrody patronatem. Najpierw rozmawialiśmy o Nagrodzie, a potem odbył się konkurs, w którym nagrodami były nominowane do Żuławskiego powieści oraz konwentowe bony. Pyrkon, 27-29.03.2009, Poznań Nagroda J. Żuławskiego i kondycja polskiej fantastyki - panel z udziałem prof. Antoniego Smuszkiewicza i Andrzeja Zimniaka. Rozmawialiśmy o tym, jak powstawała Nagroda, jakie są dalsze plany i jakie są nowe trendy w polskiej fantastyce. Osiem prywatnych cudów świata - referat i pokaz zdjęć, Andrzej Zimniak Było to bardzo osobiste spotkanie, a w jego trakcie wspominałem miejsca i związane z nimi wydarzenia, które podczas moich podróży (m. in. Floryda, Arizona, Norwegia, Wyspy Kanaryjskie) wywarły na mnie wrażenie tak wielkie, że można je nazwać psychodelicznym. Pokazałem zdjęcia własne, ale także inne, pasujące do moich wizji. Falkon, 14-16.11.2008, Lublin Uroczyste wręczenie trofeów laureatom Nagrody Literackiej im. Jerzego Żuławskiego i sesja literacka "Co nowego w polskiej fantastyce?" Jako paneliści wystąpili jurorzy Nagrody Literackiej im. Jerzego Żuławskiego: dr Dariusz Brzostek z UMK w Toruniu i red. Maciej Parowski z NF, moderował Andrzej Zimniak. Czy w ogóle istnieje coś takiego jak fantastyka naukowa? Naukowość prozy science fiction od dawna oddaje pola alegorii literackiej, ale są autorzy, których twórczości nie da się skatalogować ani w szufladce fantasy, ani space opery. Gdzie więc przynależą "Inne pieśni" albo "Lód" Jacka Dukaja? Odrębnym zagadnieniem jest fenomen polskiej fantastyki religijnej - w żadnym innym kraju to zjawisko nie występuje w takim nasileniu. Czy jesteśmy bardziej religijni od Amerykanów, którzy deklarują swoją wiarę nawet na banknotach dolarowych, albo od Hiszpanów czy Irlandczyków? A może istnieją jeszcze inne przyczyny tego boomu oprócz pontyfikatu JPII? Czy można brać pod uwagę wpływ preferencji kluczowych wydawców? Te i inne zagadnienia dyskutowano w trakcie panelu. Wykład p.t. "Słońce czy atom?". Słońce jest dla nas niewyczerpalnym i w zasadzie jedynym generatorem energii, napędzającym zarówno procesy życiowe, jak i ruchy atmosfery (wiatry), falowanie mórz oraz obieg wody w naturze. Można zastanawiać się, jaki był i jest wpływ Słońca na obrót Księżyca, wywołujący pływy oceaniczne, a także na warunki panujące we wnętrzu naszej planety. Mamy wiele możliwości, aby skorzystać z alternatywnych źródeł energii i zaprzestać nie tylko spalania paliw kopalnych, ale być może także eksploatowania elektrowni atomowych. Czy jednak przyszłość energetyki wygląda aż tak różowo? Nagroda Literacka im. Jerzego Żuławskiego - ogłoszenie werdyktu jury i sesja literacka nt. nagrodzonych dzieł i laureatów, 21.10.2008, Dom Literatury, Warszawa. W 2008 roku miała miejsce 1. edycja Nagrody Literackiej im. Jerzego Żuławskiego, przyznawanej za dzieła utrzymane w konwencji fantastyki, opublikowane w 2007 roku. Główną Nagrodę otrzymał Jacek Dukaj za powieść Lód, Złote Wyróżnienie Łukasz Orbitowski za powieść Tracę ciepło, Srebrne Wyróżnienie Szczepan Twardoch za powieść Epifania wikarego Trzaski. Uroczyste ogłoszenie laureatów Nagrody odbyło się 21 października 2008 roku w Domu Literatury w Warszawie. Podczas sesji literackiej prof. Antoni Smuszkiewicz, red. Maciej Parowski i dr Jerzy Szeja przedstawili nagrodzone dzieła oraz ich twórców, czyli odpowiednio: J. Dukaja, Ł. Orbitowskiego i Sz. Twardocha. Fragmenty utworów odczytała Krystyna Czubówna. Spotkanie uświetniła swoją obecnością wnuczka Jerzego Żuławskiego, Ewa Żuławska-Bogacka. Prowadził Andrzej Zimniak. Więcejg XII Festiwal Nauki w Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich, 23.09.2008, Warszawa. Książka w nowym tysiącleciu - to temat dyskusji, w której udział wzięli zaproszeni paneliści: Maciej Parowski, Jerzy Szeja, Rafał Kosik i Jacek Komuda, spotkanie poprowadził Andrzej Zimniak. Jesteśmy w przededniu zmiany nośnika z papierowego na elektroniczny, ale prawdziwa rewolucja książki dopiero przed nami. Czy w miarę doskonalenia technik audiowizualnych słowo ustąpi pola obrazowi i dźwiękowi? Czy interaktywność przekazu i dzieło jednego autora to wewnętrzna sprzeczność? Jak może wyglądać książka przyszłości? W podsumowaniu stwierdzono, że żaden z poprzednich nośników artystycznego przekazu nie został wyparty przez następny, np. teatr przez kino, czy rysunek przez fotografię. Nadto niektóre treści, np. dotyczące stanów psychicznych, są nieprzekładalne ze słowa na obraz. Wreszcie zawsze pozostanie pewna liczba czytelników (statystyki mówią, że czyta 8% populacji, i ta liczba nie zmienia się znacząco od czasu upowszechnienia druku), którzy przedłożą własną małą twórczość przy deszyfracji tekstu nad bardziej atawistyczne oglądanie. A więc powiało optymizmem: książka jako udostępniony odbiorcy zbiór liter, słów i zdań nie zginie, nawet jak te litery będą wyświetlane na ekranie e-booka lub zwitku folii zaopatrzonej w mikroprocesor. Polcon, 28-31.08.2008, Zielona Góra Madera - wulkaniczny pryszcz na twarzy Atlantyku (wykład i pokaz zdjęć) Madera to kilka szczytów podmorskiego łańcucha górskiego, wznoszących się ponad powierzchnię Atlantyku. Jeśli chcesz dowiedzieć się, w jaki sposób zbudować szosę na pionowej ścianie skalnej, dlaczego levadas stanowią najlepsze na świecie szlaki turystyczne i jak smakuje wytrawna madera, przyjdź na prelekcję i pokaz zdjęć. Nauka w służbie inwigilacji (wykład i dyskusja) Coraz częściej stajemy przed wyborem: wolność albo bezpieczeństwo, i raczej optujemy za bezpieczeństwem, niechętnie godząc się na uszczuplenie swobód obywatelskich. Nauka może wesprzeć każdą opcję, a więc także inwigilację jednostek. W trakcie prelekcji dowiemy się, co wspólnego ma sztuczny nos z ważeniem elektronu, czy etykiety mogą pokazywać temperaturę w oponach samochodowych i przy okazji szpiegować kierowcę, a także jak bije serce terrorysty. Elfy do rezerwatu, niech nadlecą krążowniki, czyli gdzie się podziała fantastyka naukowa? W panelu dyskusyjnym udział wzięli: Maciej Parowski, Andrzej Zimniak, Marek Baraniecki, Rafał Kosik, Jakub Nowak. Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, 10.06.2008 r., Dom Literatury, Warszawa Jak NIE zginie ludzkość Prezentacja najnowszej książki Andrzeja Zimniaka pod powyższym tytułem, połączona z dyskusją o perspektywach rozwoju ludzkości, odbyła się przy ul. Krakowskie Przedmieście 87/89 w Warszawie. Spotkanie, które zorganizował Oddział Warszawski Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, brawurowo prowadził Marcin Przybyłek, pisarz z powołania, lekarz z wykształcenia i socjolog z racji wykonywanego zawodu. Co człowiek może, a co zechce zrobić z własnym ciałem, czy dzień apokalipsy jest blisko, co oznacza kosmoformowanie ludzi, jaki jest cel rozwoju cywilizacji - o tym wszystkim można było porozmawiać, przychodząc na spotkanie i stając się na godzinę futurologiem. Imprezę zakończył kieliszek wina i rozmowy w kuluarach. Pyrkon, 28-30.03.2008, Poznań Seks, miłość i ewolucja - wykład i dyskusja. Co będzie z seksem, gdy kobiety nie będą musiały rodzić, bo płód dojrzeje w sztucznej albo zewnętrznej biologicznej macicy, a zapłodnienie nastąpi poza organizmami rodziców, w sterylnych warunkach laboratorium, dalekich od atmosfery sypialni? Co się stanie, gdy każdy będzie mógł wyhodować sobie klona, a pary jednej płci będą miały potomstwo o starannie dobranych cechach obojga "rodziców"? Albo geny dziecka pozyska się od kilkunastu dawców? Generalnie chodzi o to, co stanie się z uczuciem miłości wtedy, kiedy seks zostanie definitywnie oddzielony od prokreacji? Szlakiem wulkanów - prelekcja i pokaz zdjęć Wulkany to najbardziej pierwotne formacje, stanowiące okna w przeszłość i dostarczające nam, istotom z odmiennego świata, wyjątkowych przeżyć. O dzień drogi z Warszawy lub Poznania znajduje się potężny, stale czynny wulkan, będący jedną z włoskich Wysp Liparyjskich - Stromboli, o kilkanaście kilometrów na południe - Vulcano. Nieco dalej w tym kierunku - znana wszystkim sycylijska Etna. Dalej na zachód - Lanzarote, Teneryfa, La Palma i podbiegunowa Islandia. Chętnych zabrałem na wycieczkę do pierwszego kręgu piekieł, ilustrowaną zdjęciami. Falkon, Lublin 16-18.11.2007 Życie - cud, fenomen czy reguła? - wykład i dyskusja. Zjawisko ożywienia materii można traktować w kategoriach jednorazowego cudu, rzadkiego fenomenu lub reguły podobnej do przewidywalnego przebiegu reakcji chemicznej. Innymi słowy, jeśli wyosobnimy (nie odrzucimy!) pytanie o sprawczy czynnik niematerialny, zagadnienie sprowadzi się do położenia na skali prawdopodobieństwa: albo życie jest wynikiem wyjątkowej fluktuacji typu przejścia tunelowego, albo też określony chemizm życiotwórczy jest immanentnie wpisany w cechy materii. W tym ostatnim przypadku życie powinno być we wszechświecie zjawiskiem powszechnym, choć silnie rozproszonym w czasie i przestrzeni. Dyskutowaliśmy także o tym, czy wirusy są żywe i co było przed narodzinami życia, a nawet jeszcze dawniej, przed samym Wielkim Wybuchem. Spotkanie autorskie. Rozmawialiśmy o stężeniu nauki w fantastyce, o bohaterach "Białego roju", kosmoformowaniu człowieka, wyższości opowiadań nad powieściami, no i oczywiście o planach pisarskich i wydawniczych. Spotkanie prowadził Piotr Florek. Pełne nagranie znajdziecie pod adresem: http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/783 XI Festiwal Nauki w Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich, 25.09.2007 Imprezy odbyły się w Domu Literatury, ul. Krakowskie Przedmieście 87/89, Warszawa. • Rzeczywistość to nie wszystko - popkultura i fantastyka (godz. 16) Miesięcznik "Fantastyka" i "Nowa Fantastyka" obchodził jubileusz 25-lecia, ukazało się 300 numerów. Obecny i byli naczelni „F” i „NF” Paweł Matuszek, Lech Jęczmyk i Maciej Parowski przedstawili rosnącą rolę sztuki wyobraźni w polskiej kulturze. Wspomogli ich znani warszawscy pisarze, krytycy i graficy oraz twórcy komiksów, bywalcy łamów pisma: Andrzej Zimniak, Grzegorz Janusz, Jacek Komuda i Krzysztof Gawronkiewicz. Rozważano, dlaczego popkultura zrobiła się tak znacząca i co sprawia, że fantastyka jest sexy? • Colloquium Fantasticum '2007 (godz. 18) *Czy literatura potrzebuje mecenatu?* - to temat dyskusji panelowej, która odbyła się przy udziale prof. Bogdana Neya, Macieja Parowskiego, Jacka Komudy i Małgorzaty Kondas (Todd), dyskusję prowadził Andrzej Zimniak. Zastanawiano się , czy książka jest wyłącznie obiektem obrotu rynkowego, czy też należy traktować ją głównie jako nośnik wiedzy i środek edukacyjny? W jakim stopniu książką powinni interesować się mecenasi sztuki? I czy mecenat jest sposobem na dodanie kultury do dwóch odwiecznych wyznaczników społecznego bytu, którymi są chleb i igrzyska? Dyskutowano także nad zagadnieniem, czy w Polsce potrzebni są agenci literaccy. LEMoniada - Seminarium na temat twórczości Stanisława Lema, 19.06.2007, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Dom Literatury, Warszawa Prelegenci: Maciej Parowski (prowadzący), Dominika Materska-Oramus, Marek Oramus, Wojciech Orliński, Andrzej Zimniak Streszczenie wypowiedzi A. Zimniaka: Ze względu na datę urodzenia dostąpiłem przywileju wychowywania się na książkach Lema. Bardzo odpowiadał mi ładunek myślowy jego utworów, komponenta filozoficzn. Dużo później zrozumiałem, że Lem był najpierw filozofem (nie chronologicznie, lecz merytorycznie), a dopiero później pisarzem - takie stwierdzenie bynajmniej nie deprecjonuje literackości jego utworów, raczej wynosi go jako filozofa. Przy tym, co istotne, był jednym z nielicznych filozofów wywodzących się z terenu nauk ścisłych, a więc rozumiał świat nie tylko od poziomu umownych atomów, lecz od poziomu właściwości tych atomów, nie od poziomu od którego mówimy o kulturze, ale od poziomu znacznie bardziej podstawowego, od praw natury. Jak wiadomo, pierwsza powieść Lema "Szpital przemienienia" nie była fantastyczna, dziś powiedzielibyśmy że należy do głównego nurtu. Potem jednak pisarz wybrał fantastykę, nad czym później bolał. Nie do wiary, ale sam Lem nie przewidział, że karty książek zaliczane dawniej do sf zaroją się od baśniowych postaci rycerzy, krasnoludów, duchów i wampirów, a nauki będzie w tym tyle ile kamienia filozoficznego w retortach alchemików. Z Lemowskich futurologii wybiorę dwa przykłady. Pierwszy to fantomatyzacja - pisarz prorokował możliwość pogrążenia się całych społeczeństw w światach wykreowanych cybernetycznie, przeżywania w nich o wiele silniejszych i bardziej rozległych doznań niż w rzeczywistości. Teraz używa się terminu światy wirtualne, a wielu internautów stoi już na progu ostatecznego odlotu w sieć. Jeszcze trochę i, być może, przeniesiemy nasze jaźnie do skrzyń profesora Corcorana, żeby już nie zaprzątać sobie głowy takimi przyziemnymi problemami jak fizjologia. Drugi przykład to bystry, urządzenia prekursorskie wobec tworów nanotechnologicznych. Tyle że bystry stanowiły fuzję technologii i moralności, bo rozpoznawały czyny niegodne i im zapobiegały, poza tym nie wtrącały się za bardzo. Taka odmiana nanotechnologii byłaby także w przyszłości do pomyślenia, ale ja wolę o niej nie myśleć, bo najpierw ktoś musiałby zdefiniować - i to na stałe - standardy etyki i moralności. Na koniec osobiste zwierzenie: planuję powtórkę z Lema. Wiadomo, że wybitne dzieła rosną wraz z czytelnikiem i powinno się czytać je trzykrotnie w ciągu życia. Dla mnie nastał już czas, a innym - i gościom, i prelegentom - także proponuję, aby rozważyli taką możliwość. Pyrkon, Poznań 23-25.03.2007 Referat popularnonaukowy Polska pod lodem Naszemu stale od nowa doświadczanemu krajowi grozi nie tylko IV Rzeczpospolita, ptasia grypa, manipulacje genetyczne i imigracja z Bangladeszu, ale przede wszystkim - kolejna epoka lodowa. Niewielka dla nas pociecha z tego, że lodowiec być może zatrzyma się na Karpatach, jeśli tereny od Gdańska po Kraków znajdą się po 3-kilometrową pokrywą śniegu ubitego do twardości skały. Czy da się wtedy jeszcze żyć w kraju sarmatów? Były nagrody dla dyskutantów za najlepsze pomysły. Udział w panelu Co się stało z obcymi AZ: Życie napędza literaturę, a nie odwrotnie. Życie, więc także nauka. W 1. połowie ub. wieku obserwowano kanały na Marsie, rozważano, jakie życie może istnieć na Wenus, Drake ułożył swój wzór na liczbę cywilizacji we Wszechświecie, przypuszczano, że epidemie grypy docierają do nas z kosmosu. W XX wieku w ramach programu SETI i CETI zbudowano system radioteleskopów, które miały wykrywać sygnały radiowe, wysyłane przez inteligentne cywilizacje pozaziemskie. W trakcie misji Apollo żyliśmy w uniesieniu, mieliśmy wizję, choć z drugiej strony przekonywaliśmy się namacalnie (macając Księżyc), jak pusty, niegościnny i olbrzymi jest kosmos. Obecnie triumfy święci inżynieria genetyczna. Stoimy u progu nowej ery, ery modyfikacji świata ożywionego, w tym własnych organizmów. Abstrahując od tego, czy to będzie dobry czy zły świat, on nadchodzi, właściwie już w nim żyjemy. Jak takie wizje mogą nie wpływać na literaturę, zwłaszcza fantastyczną? Jest jeszcze przynajmniej jeden ważny powód ucieczki "w głąb duszy". Taka ucieczka jest uzasadniona wobec coraz silniej odczuwanej świadomości istnienia, a także w miarę rozwoju technologii, pozwalających na wirtualizację świata, w którym żyjemy - niekoniecznie chodzi o lemowską fantomatyzację, lecz o życie w świecie wykreowanym przez cywilizację i kulturę, przez mass media, w świecie pozornych zależności i wartości, w świecie dominacji pozy nad postawą zewnętrznie racjonalną. Technologia pozwala nam na oderwanie się, wraz z naszą kulturą, od świata materialnego, gdzie jednak wciąż wschodzi i zachodzi słońce i trwa pierwotna walka o byt. I w którym, być może, gdzieś daleko kryją się Obcy. Spotkanie autorskie Nie cierpię omawiać własnych utworów, ale tym razem powiedziałem kilka słów o swojej nowej powieści "Biały rój" (Wyd. Literackie 2007), a zwłaszcza o następnej "Władcy świtu" (w pisaniu). Falcon, Lublin, 17-19.11.2006. Życie w głębi Ziemi Wykład i dyskusja Wiemy dość dobrze, co dzieje się (a raczej działo się) w galaktykach odległych o miliony lat świetlnych, ale nasza wiedza o tym, co znajduje się kilometr pod naszymi stopami, jest raczej niewielka. W ostatnich latach zbadano zawartość gleby wydobytej z głębokich odwiertów i okazało się, że zawiera ona liczne żywe organizmy zaklasyfikowane jako najstarsze bakterie Archaea. Są to tzw. ekstremofile, czyli organizmy niezwykle odporne na nawet ekstremalne warunki, konsumujące metan i oddychające żelazem. Przyszłość należy do nich, albowiem tylko one przeżyją większość katastrof planetarnych i kosmicznych. X Festiwal Nauki, , Warszawa Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Dom Literatury, ul. Krakowskie Przedmieście 87/89, 19.09.2005 g. 18:00 Literatura, informacja, konfabulacja dyskusja panelowa Wystąpili: prof. Henryk Samsonowicz, prof. Bogdan Ney, Marek Oramus; prowadził Andrzej Zimniak Jaka jest rola literatury pięknej? Na pewno dostarcza emocji i wzruszeń, a także stanowi przewodnik po krainie wyobraźni autora, ale czy po odstawieniu książki na półkę kończy się jej wpływ na czytelnika? Innymi słowy - czy literatura może dostarczać nam informacji o otaczającym świecie, a także podpowiadać, jak zachowywać się w trudnych sytuacjach i na co dzień, a więc - jak żyć? I kiedy można wierzyć w to, co przekazuje nam autor, np. w powieści historycznej? Nie zapominajmy, że w chwili otwarcia książki rozpoczyna się gra autora z czytelnikiem, a naruszanie zwyczajowych reguł gry przez autora bywa dla jednych czytelników tylko nową cechą literatury, zaś dla innych jest dodatkowo czynnikiem dezorientującym. Polcon, Lublin, 24-27.08.2006 Technologie przyszłości (referat) Wynalezienie kija było pierwszym krokiem człowieka do gwiazd, ale bez wynalezienia słowa utknęlibyśmy zaraz na początku tej drogi. Nasz mózg nie uległ wielkim zmianom od czasów człowieka z Cro Magnon, a cywilizacja rozwinęła się dzięki kumulacji przekazywanej wiedzy. Bez przesady można powiedzieć, że słowo w dziele rozwoju ludzkości waży równie wiele jak dorobek kulturowy i wszystkie techniczne konstrukcje razem wzięte. Jeśli ciągłość przekazu nie zostanie przerwana, w dalszym rozwoju można przewidywać dwie opcje: rekonstrukcyjną i biotechnologiczną, a ich wspólną kontynuacją może być cywilizacja autokonstrukcyjna. Udział człowieka w tej ostatniej pozostaje wielką niewiadomą. Teleport, Gdańsk, 14-17 lipca 2006 Ziemskie i kosmiczne życie ekstremofili (referat) Mianem ekstremofili określa się organizmy, żyjące w warunkach, uznawanych przez ludzi za skrajnie nieprzyjazne. Mogą to być gorące podmorskie źródła o temperaturze powyżej 100°C, stężony kwas solny lub 30%-owa solanka, albo miejsca o wysokim tle promieniowania jonizującego. Okazuje się, że na głębokości kilku kilometrów pod ziemią bujnie rozwija się życie, konsumujące metan i oddychające... żelazem. Czy takie "żelazne" organizmy miałyby problemy z adaptacją na innych ciałach niebieskich? A może żyją tam już od dawna? Festiwal Literatury Popularnej POPLIT 2006, Warszawa, 23.04.2006 Wątki naukowe w prozie Dukaja i Huberatha (referat) Zdradzę Wam straszną tajemnicę: fantastyki naukowej już nie ma. Zostało puste miejsce, które na razie zapełnia się bardzo powoli. Epoka sf skończyła się wraz z Mistrzem Lemem. Dukaj uprawia rodzaj semirealizmu unifikacyjnego - przecież nie odważę się użyć określenia "realizm". Chodzi o futurologiczną unifikację wątków naukowych, filozoficznych, społecznopsychologicznych i jednak magicznych, przy czym ta trochę surrealistyczna magia dociera po spekulacyjnym kołowym obiegu z powrotem gdzieś w okolice nauki, w którą - jak należy mniemać - może się kiedyś przekształcić. Jest to więc zupełnie inna magia niż ta typowa dla fantasy. Z dukajowej eksplozywnej nadmiarowości, która przypomina młodą gwiazdę formującą w nuklearnym ogniu całe spektrum coraz bardziej złożonych pierwiastków, wyłaniają się przyszłe cywilizacyjne dylematy, dotykające kwestii być albo nie być. Huberath natomiast reprezentuje w większości utworów realizm mityczny albo teologiczny, jego filozofia obraca się, także pod innymi gwiazdami, wokół spraw doczesnych, na których bardzo wyraźnie odciska się obecność Istoty Wyższej. Jeśli więc nawet pojawiają się jakieś antycypacje cywilizacyjno-technologiczne, nie o nie w tej prozie chodzi. Huberath jest naukowcem, fizykiem, i trudno mu się dziwić, że w swojej twórczości literackiej jak diabeł od święconej wody ucieka od scientycznej analizy w stronę filozoficznej syntezy. Dziś zawartość nauki w fantastyce jest niewielka i obserwuje się stałą tendencję malejącą. Jeśli pojawia się utwór sf, nie wiadomo, co z nim robić, bo wygląda jak skrzyżowanie białego kruka z czarną owcą. Jednakże dominacja tych trendów nie oznacza, że dzisiejsza literatura jest gorsza od tej, którą czytaliśmy wczoraj. Jest z pewnością inna. (więcej na ten temat czytaj w Fahrenheicie) Jubileusz 25-lecia pracy pisarskiej, SPP, Warszawa, 21.03.2006 Spotkanie zostało zorganizowane przez Oddział Warszawski Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i odbyło się w kontekście "pytań o literaturę popularną". Jednak przeważały retrospekcje - rozmawiano o początkach pracy pisarskiej jubilata i o wpływie jego twórczości na rozwój konwencji na polskim gruncie. Dyskutowano także nad przydatnością ścisłego wykształcenia przy pisaniu utworów sf. Panelistami byli: Lech Jęczmyk, Maciej Parowski, Marek Oramus i prof. Jakub Lichański, prowadził Maciej Parowski. Krakon, Kraków, 23-26.02.2006 Podwodny świat równoległy Referat Pod wodą rozciąga się fascynujący świat, który każdy powinien zobaczyć. Wystąpienie obejmowało kurs nurkowania dla początkujących i zaawansowanych, omówienie specyfiki środowiska i zagrożeń, wspomnienia z podmorskich wypraw, a także rady dla entuzjastów. Dyskutowano także zagadnienie nurkowania na innych planetach. Jak zginie ludzkość Panel Nie zginiemy od bomby, dziury ozonowej, zanieczyszczenia środowiska, manipulacji genetycznych, ani nawet od ptasiej grypy czy innej zarazy, chociaż niektórzy paneliści brali pod uwagę scenariusze takich katastrof. W ich efekcie gatunek ludzki mógłby poważnie ucierpieć, ale raczej nie uległby eksterminacji. Człowiek to twarda sztuka i nie będzie łatwo go wyeliminować! Wspólnie doszliśmy do wniosku, że naprawdę sporo kłopotu może spowodować upadek asteroidy o średnicy 10 kilometrów, jak również zlodowacenie, nawet takie, którego zasięg ograniczy się do północnej półkuli. Paneliści otrzymali archiwalne egzemplarze moich książek i przypuszczam, że zdążą je przeczytać. Falcon, Lublin, 18-20.11.2005. Komu nieśmiertelność? Wykład i dyskusja Było o aspektach długowieczności: biochemicznych, ewolucyjnych, społecznych, demograficznych. Czy istnieje konflikt między świadomością istnienia i śmiercią? Czy z pozycji Kreatora możliwy jest alternatywny model ewolucji bez umierania? Spotkanie cieszyło się dużym zainteresowaniem. Słuchacze w większości uważali, że zbyt długie życie musi doprowadzić do nudy i stagnacji, do zatrzymania rozwoju. Może stąd takie opinie, że audytorium składało się z samej młodzieży? Czarny rynek użytecznej wiedzy i niewiedzy, Warszawa 8.10.2005 Happening popularyzatorsko-teatralny Udział w dwóch spotkaniach: "Jak zginie ludzkość? Dwie najbardziej atrakcyjne propozycje" i "Droga w kosmos: terraformowanie planet czy kosmoformowanie człowieka?" Widowisko popularyzatorskie i zarazem happening artystyczny, w którym brałem udział, stanowi kolejną odsłonę Mobile Academy i zostało zorganizowane w ramach Polsko-Niemieckich Projektów Kulturalnych. Najogólniej polegało na rozmowach w cztery oczy gości i zaproszonych ekspertów, w wielkiej sali, przy stolikach z kolorowymi lampkami. Rozmowy w większej części dotyczyły problemów filozoficznych, twórczych i transcendentalnych, ale było też trochę tematów z dziedziny nauk ścisłych. Ekspertów przybyło 108, gości było kilkakrotnie więcej (część z nich uczestniczyła biernie, korzystając ze słuchawek). Forma imprezy określiła rodzaj kontaktu między uczestnikami, bardziej osobisty niż w przypadku wykładu czy panelu, będący właściwie rozmową. Obydwa moje tematy dotyczyły prognozowania. Wyłożyłem swoje futurologiczne credo po czym wspólnie z gośćmi najpierw zastanawialiśmy się, co naprawdę spowoduje apokalipsę. Wyszło na to, że zderzenie Ziemi z asteroidą może zagrozić nie tylko cywilizacji, ale nawet istnieniu Homo sapiens, podczas gdy zlodowacenie raczej "tylko" spowoduje nowe wędrówki ludów i głębokie zmiany w świecie człowieka, które zapewne będą oznaczać kres dominacji zachodniego modelu życia i rozwoju. Drugi temat opierał się na prognozowaniu dalekiego zasięgu. Dowodziłem, że życie wyjdzie z Ziemi w kosmos, podobnie jak niegdyś wyszło z morza na ląd, a rolą naszej technologii jest pomoc w tym procesie. Rozwinięcie tematu w kierunku przewidywania, jak będą wyglądały kosmiczne formy życia, wymagało od gości sporej wyobraźni i częściowego zawieszenia sceptycyzmu. Na szczęście wszyscy czterej uczestnicy, z którymi rozmawiałem (piąty dołączył nieoficjalnie), reprezentowali wysoki poziom intelektualny, a dyskusje były owocne i przyjemne dla obu stron. Więcej informacji o imprezie: http://www.mobileacademy-warsaw.com IX Festiwal Nauki, 20.09.2005, Warszawa Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Dom Literatury, ul. Krakowskie Przedmieście 87/89 Udział wzięli: Jarosław Grzędowicz, Michał Studniarek, Jerzy Boryczka, Krzysztof Ziołkowski, Marcin Ryszkiewicz; prowadzi Andrzej Zimniak Tematyka spotkania: VI Colloquium Fantasticum: Oblicza apokalipsy w literaturze i prognozowaniu naukowym Futurolodzy prognozują, że koniec naszej cywilizacji może nastąpić w wyniku wojny, zanieczyszczenia środowiska, pandemii, gwałtownej zmiany klimatu lub zderzenia z dużą asteroidą. Pisarze również nie próżnują i roztaczają na kartach swoich utworów przerażające wizje zagłady. Czy naszej cywilizacji grozi rychła katastrofa? Może to wydać się dziwne, ale przy prognozowaniu naukowym należy patrzeć w przeszłość, bo, jak mówi mądre przysłowie „historia kołem się toczy”, i wiele z czekających nas wydarzeń tak naprawdę już kiedyś zaszło, choć w nieco odmiennych dekoracjach. Snucie rozważań nie mających swoich korzeni w historii jest wyłącznie spekulacją lub służy jako sztafaż literacki, i tylko wtedy może być na miejscu. Spójrzmy w przyszłość oczami futurologa. Żyjemy w niespokojnych czasach i od razu nasuwa się pytanie, czy współczesna lub przyszła wojna może stanowić zagrożenie dla cywilizacji? Żadna z dotychczasowych, nawet najkrwawszych wojen nie przywiodła człowieka na skraj zagłady, chociaż wprowadzano do uzbrojenia generacje coraz doskonalszych broni. Powód jest prosty: celem konfliktów nie jest totalne zniszczenie, lecz raczej zawładnięcie terytorium wraz z zasobami, zarówno naturalnymi, jak i ludzkimi. Wprowadzanie coraz bardziej ekologicznych technologii przemysłowych zapobiegnie zatruciu środowiska, a choroby, choć będą nękały człowieka zawsze, nigdy nie spowodują – jak wskazują przykłady z historii – totalnego wymierania. Szeroko pojmowana zmiana klimatu może stanowić zagrożenie. Bazując na ekstrapolacji zjawisk paleohistorycznych w oparciu o statystykę można przypuszczać, że niebawem powinno nadejść kolejne zlodowacenie, chociaż teraz jeszcze nic na to nie wskazuje. Zasięg takiego hipotetycznego procesu pozostaje nieznany. Gdyby lody skuły całą Ziemię, a oceany zamarzły do dna, będzie to oznaczało koniec cywilizacji i człowieka, choć nie koniec ziemskiego życia, bo głęboko w glebie przeżyją żywiące się metanem bakterie. Gigantyczne erupcje wulkaniczne również mogą stanowić potencjalne zagrożenie, lecz tego typu zjawiska, które już występowały w minionych epokach, pozostają słabo zbadane. Zderzenie naszego globu z dużą asteroidą o średnicy kilkunastu kilometrów też musi się kiedyś zdarzyć, co wynika ze statystyki. Wtedy rozpęta się piekło: planetę spustoszą huragany o niewyobrażalnej sile, od fali promieniowania wybuchną pożary, przez lądy przetoczą się fale tsunami, a później chmury pyłów zakryją Słońce i nastanie wieloletnia zima, podczas której temperatura spadnie poniżej -50^oC. Taka katastrofa także może oznaczać kres cywilizacji. Obecnie nie dysponujemy żadnymi środkami obrony przed takimi kataklizmami. Pisarze w swoich utworach roztaczają podobne wizje, choć na kartach książek cywilizacja nie ginie całkowicie z tego prostego powodu, że wtedy nie byłoby o czym pisać. A więc człowiek i technologia pozostają, lecz opisywany świat staje się mniej lub bardziej zdegenerowany. W literaturze często pojawiają się jeszcze inne wątki, należące bardziej do fantastyki niż nauki, jak np. wynaturzenia lub wzmocnienie genetyczne, kontakt z Obcymi (wojna, okupacja, koegzystencja), czy potop na skalę globu. Jak wspomniano, wynikiem tych katastrof nie jest totalna zagłada, lecz degeneracja, cofnięcie lub upodlenie, a przesłanie większości utworów stanowi ostrzeżenie, przekazane drogą aluzji i przerysowania. Jaki wniosek? Ludzkość raczej nie popełni samobójstwa, ale realne zagrożenia istnieją i należy o nich nie tylko myśleć, ale przede wszystkim szukać sposobów na przetrwanie. Tutaj otwierają się możliwości praktycznego zastosowania współczesnych i przyszłych osiągnięć nauki. Polcon, 25-28.08.2005, Poznań. Rozmyślania nad ćwiartką, czyli jubileusz 25-lecia pracy pisarskiej. Tematy: dlaczego zacząłem pisać i wybrałem fantastykę, pierwsze utwory, debiut i współpraca z Nową Fantastką, podsumowanie dorobku, praca w dwóch zawodach (autor i naukowiec), porównanie rynku autorskiego w okresie PRL i teraz, plany pisarskie, rola sieci i przyszłość literatury. Czy sztuczna inteligencja może zbuntować się przeciw ludzkości? (panel) Prowadzili Bogumił Nowak i Paweł Pustuł, uczestniczyli Andrzej Zimniak, Maciej Parowski i inni. Tematy: definicja SI, świadomość i przejawianie emocji, autoewolucja i ew. przestrzeganie (lub nie) wpisanych zasad postępowania wobec człowieka, cel i sposób buntu, niecelowość antropomorfizowania SI, czy możliwe jest zbudowanie SI, czy tylko będziemy tworzyć coraz lepsze roboty? Maelstrom, Warszawa, 21.05.2005 Nauka kreatywnego pisania Głównie rozważany był problem, czy w ogóle warto uczyć twórczego pisania. Dar pisania to iskra Boża, łut talentu, a te cechy można wszak tylko odziedziczyć. Nauka pisania byłaby więc dla jednych łamaniem ich indywidualności, zaś dla innych bezowocnym trudem. No tak, ale pomiędzy potencjalnymi grafomanami a geniuszami sytuuje się spora grupa twórczych lub tylko odtwórczych rzemieślników, którym nauka może się przydać, bo pozwoli na szybsze ukształtowanie warsztatu i produkcję nieraz zupełnie przyzwoitych książek. Zapewne nie takich do Nagrody Nobla, ale spełniających na rynku swoją rolę i znajdujących wcale licznych czytelników. Czasem liczniejszych, niż produkty wielkiego talentu, który nadto uwierzył w siebie... Falkon, Lublin 19-21.11.2004 Nadejście Wielkiej Siostry, czyli inwigilacja globalna Przyszło nam żyć w świecie szybko zmieniających się zagrożeń: wraz z rozwojem technologii powstają nowe generacje broni biologicznych i chemicznych, a także walizkowe bomby nuklearne, tzw. brudne bomby i coraz silniejsze i łatwe do ukrycia konwencjonalne materiały wybuchowe. Paradoksalnie, sama cywilizacja technologiczna staje się też bronią, bo coraz łatwiej zablokować jej mechanizmy i spowodować potężną katastrofę. W takiej sytuacji akcje terrorystyczne stają się coraz efektywniejsze, ponadto rośnie także fala pospolitej przestępczości. Taki stan rzeczy usprawiedliwia coraz szerszą inwigilację nie tylko grup przestępczych, ale także - niejako profilaktycznie - całego społeczeństwa. Rozwój technologii przychodzi w sukurs: powstają coraz doskonalsze "pluskwy" monitorujące. Pytanie brzmi: czego obawiać się bardziej, wszechpotężnych bandytów czy wszechwiedzącej policji? I jak sprawić, żeby powszechna inwigilacja nie przekształciła się w pełzający totalitaryzm? VIII Festiwal Nauki 2004, Warszawa, 24.09.2003, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Dom Literatury V Colloquium Fantasticum 2004: "Słowo i obraz w kulturze XXI wieku" W dyskusji panelowej udział wzięli: Marek Hołyński, Andrzej Kołodyński, Tomasz Bagiński, Maciej Parowski i Andrzej Zimniak (prowadzący). Na wstępie spotkania Zimniak zakreślił ramy dyskusji, proponując do rozważenia m. in. następujące zagadnienia: * problem "wizualizacji" kultury współczesnej, i w tym kontekście rola słowa drukowanego; * przyszłość kina - nowe techniki audiowizualne, animacje komputerowe, efekty specjalne - czy forma pogrzebie treść? * interaktywność kulturowego przekazu, rosnący udział odbiorców przez współkreację - przyszła perspektywa kina, teatru, TV; * gra w bazy danych, surogat życia, lemowska fantomatyzacja doznań życiowych - czy tam będzie koniec kina autorskiego? * czy w kontekście w/w antycypacji książka jest niereformowalna? Dalsza dyskusja, rozwijająca się także pod wpływem pytań zadawanych z sali, była bardzo żywa i obejmowała tak szeroki wachlarz problemów, że trudno streścić ją w kilku słowach. Hołyński rozważał konwergencję telewizji i internetu, która zaowocuje indywidualnym kształtowaniem programu, co z kolei wyeliminuje pojęcie tzw. "ramówki". Powstanie wiele niezależnych centrów nadawczych, przedstawiających własne oferty. Parowski mówił o konieczności optymalnego doboru formy do wyrażanej treści, dowodząc potrzeby współistnienia obu środków przekazu: słowa i wizji. Kołodyński uznał, że kino, obecnie dysponujące ogromną siłą środków technicznych, stoi w przededniu przełomu, oczekując na nowe treści, które usprawiedliwią potrzebę stosowania porażających efektów specjalnych. Bagiński zajął pragmatyczne stanowisko, broniąc pracy z żywym aktorem i twórczości w zespole i przewidując, że gra zeskanowanymi cyfrowymi odtwórcami i samotność twórcy pośród programów i baz danych to w przewidywalnym okresie projekty mało realistyczne, przynajmniej przy robieniu filmów "z górnej półki". Zimniak wyraził przypuszczenie, że słowo drukowane - w miarę dalszego doskonalenia techniki wizualizacji - może być coraz bardziej wypierane przez obraz, przynajmniej z szeroko pojętej kultury, a dzisiejsze wideoklipy mogą dać początek wielowątkowemu rodzajowi przekazu. Taki przekaz mógłby być indywidualnie odbierany w sposób podobny do deszyfracji literackiego tekstu. Zastanawiał się również nad kinem interaktywnym, gdzie spektakl byłby w zasadniczym stopniu współtworzony przez widza, i rozważał jego poziom artystyczny. Spotkanie, trwające blisko 2 godziny, należy zaliczyć do udanych. Frekwencja wyniosła ok. 80 gości, w tej liczbie było ok. 50% licealistów. Cieszy duże zainteresowanie ze strony młodzieży, bo edukacja przez kontakt ze środowiskami naukowymi i twórczymi jest jednym z głównych celów Festiwali Nauki. Powyższe streszczenie, nieautoryzowane przez panelistów, został sporządzone przez prowadzącego spotkanie. VIII Festiwal Nauki 2004, Warszawa, 20.09.2004, Wydział Farmaceutyczny Akademii Medycznej, panele prowadził A. Zimniak Ekstremofilne drobnoustroje w zaprzęgu biotechnologii, Bohdan J. Starościak, Renata Wolinowska Apteczka nurka i himalaisty, Wojciech Szypuła, Piotr Wroczyński, Andrzej Zimniak, Helena Makulska-Nowak STRESZCZENIA (skok na inną stronę) Szczecińska Alternatywa Fantastyczna, Szczecin, 23-25 lipca 2004 roku Warsztat pisarski - wskazówki dla adeptów Fantastyka - rozwój czy ucieczka Dyskusja panelowa z udziałem duchownego, psychologa, socjologa i autora fantastyki. Sami o sobie Spotkanie autorskie Feliksa W. Kresa, Artura Baniewicza i Andrzeja Zimniaka. Teleport, Gdańsk 8-11.07.2004 r. Estetyka warsztatu pisarskiego Komentarze autora dotyczące jego warsztatu pisarskiego i dobre rady dla adeptów sztuki. Będzie m. in. o iluminacji z kosmosu, o donoszeniu płodu, artystach i koniunkturalistach, geniuszu intuicyjnym, rzemiośle w sztuce, przyjemności grupowej i sposobach na redaktorów. Nieznane Wyspy Kanaryjskie - pokaz zdjęć i relacja Popularne "Kanary" kojarzą nam się z miasteczkami turystycznymi, zatłoczonymi plażami, bogatymi Amerykanami, jachtami gwiazd filmowych i ruską mafią. Okazuje się jednak, że wystarczy wyjechać kilka kilometrów poza promenady i hotele, i już można podziwiać lasy piniowe i eukaliptusowe, fantastyczne formacje wulkaniczne, zapierające dech górskie widoki i ścielące się w dole warstwy monsunowych chmur. Przypominam, że właśnie na wyspiańskich wulkanicznych pustkowiach kręcono fragmenty "Gwiezdnych wojen". Maelstrom, Warszawa, 22.05.2004 r. Cywilizacja technologiczna przyszłości Technologia może rozwijać się w kierunku technobiologicznym, wykorzystując żywe, lecz głęboko zmodyfikowane organizmy do celów utylitarnych, lub w kierunku technicznym. Jednak odtwarzanie i naprawa urządzeń technicznych nie może odbywać się na zasadzie wymiany paneli, jak to ma miejsce dziś - zwłaszcza w trakcie ekspansji w przestrzeń kosmiczną. Czy możliwe będzie zbudowanie samoregenerujących się urządzeń technicznych? Islandia, wulkaniczna wyspa Wikingów i trolli Spotkanie autorskie, pokaz zdjęć i wrażenia z podróży. Konferencja Naukowa, Warszawa, 14-15 maja 2004, Wydział Polonistyki UW, Oblicza dobra i zła w literaturze i kulturze popularnej Organizator: prof. dr hab. Jakub Lichański i Sekcja Fantastyki Polskiego Towarzystwa Retorycznego W panelu pisarzy wystąpili: Anna Brzezińska, Maja Kossakowska, Jarosław Grzędowicz, Andrzej Zimniak. Wypowiedzi A. Zimniaka Krakon, Kraków 29.01- 1.02.2004 Kosmoformowanie człowieka Odkrywamy tajemnice uniwersalnego szyfru przyrody ożywionej, czyli mechanizmy kodowania informacji o cechach organizmów. Już potrafimy poprawiać właściwości roślin uprawnych lub leczyć niektóre choroby dziedziczne, a niedługo będzie możliwe modyfikowanie cech ludzkiego organizmu. Wtedy, zamiast porywać się na wielowiekowe i wątpliwe w założeniu terraformowanie planet, zapewne stworzymy człowieka, który w slipkach i podkoszulku wyjdzie na powierzchnię Marsa i zaśpiewa „Jak dobrze wstać skoro świt”. Podobnie jak życie wyszło z morza na ląd, a potem opanowało atmosferę, nastąpi kolonizacja kosmosu. Można dywagować, czy z ewolucyjnego punktu widzenia sens istnienia cywilizacji technologicznej nie polega na realizacji ekspansji życia poza Ziemię, a w następnym etapie poza Układ Słoneczny. Być może człowiek istnieje tylko po to, aby z jego pomocą życie białkowe pokonało studnię grawitacyjną naszej planety. Islandia - wulkaniczna wyspa Wikingów Islandia to czubek wulkanu, wznoszący się ponad wzburzonymi wodami północnego Atlantyku. Ów niegościnny teren objęli kiedyś w posiadanie Wikingowie, a ich potmkowie żyją tam do dziś, i zupełnie dobrze im się powodzi. Jednak wnętrze wyspy to bezludna pustynia, na wybrzeżu z rzadka rozrzucone są osady, a dwie trzecie ludności mieszka w stolicy Reykjaviku. Przyroda Islandii jest dzika i wspaniała: wulkany, gejzery, lodowce, wodospady i kwitnąca tundra. To wszystko można było obejrzeć na własnych zdjęciach prelegenta. Zdjęcia wkrótce zostaną zamieszczone w Galerii na tych stronach autorskich. Falkon, Lublin 21-23.11.2003 Apokalipsa, czyli zagrożenia globalne Wszystkie "ślady na niebie i ziemi", zupełnie dosłownie traktując to określenie, wskazują, że koniec naszego świata najprawdopodobniej nastąpi w wyniku kosmicznej katastrofy, a będzie ona polegała na zderzeniu Ziemi z dużym ciałem niebieskim. Takie kolizje są w przestrzeni kosmicznej czymś powszednim. W ciągu najbliższych 50 lat uderzy w Ziemię bryła o średnicy 100 metrów, powodując katastrofę lokalną porównywalną z efektami upadku meteoru tunguskiego (wybuch o sile 20 megaton trotylu, tysiąc bomb hiroszimskich). Gdy Ziemia spotka asteroidę 150-kilometrową, spora część skorupy osiągnie III prędkość kosmiczną, czyli zostanie wyrzucona poza Układ Słoneczny. Co wtedy stanie się z nami? Trudno powiedzieć (może niektóre bakterie Archaea przeżyją), ale zapewne jeszcze przed tym wydarzeniem grozi nam epoka lodowcowa, a jej pierwszym symptomem może być... obecnie obserwowane ocieplenie. Niewielka dla nas, Polaków, pociecha, gdy lodowiec zatrzyma się na Karpatach. Trudno sobie wyobrazić wędrówki ludów i wojny, które w ich następstwie rozegrają się na Starym Kontynencie, i nie tylko tam. Co należy robić w takiej sytuacji? Nie zajmować się tematami zastępczymi, lecz skierować wysiłki badawcze w odpowiednich kierunkach. Czas jest właściwy, bo właśnie dorastamy do poziomu wystarczających możliwości technologicznych. VII Festiwal Nauki 2003, Warszawa, 25.09.2003, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Dom Literatury IV Colloquium Fantasticum 2003: "Światy wirtualne - artystyczne i pragmatyczne modelowanie rzeczywistości" Udział wzięli: prof. dr hab. J. Lichański, dr P. Staniewski, dr W. Zagórska, dr W. Rudnicki, dr A. Zimniak (prowadzenie). Na wstępie Zimniak stwierdził, że tworzenie światów nierzeczywistych jest nierozłącznie związane z ludzką kulturą od najdawniejszych czasów, lecz zawsze można było bez trudu odróżnić je od świata realnego. Dziś nie zawsze jest to możliwe, co zagraża "uśpieniem w wirtualu", czyli lemowską fantomatyzacją. Ponadto brutalizacja kultury znajduje doskonały grunt np. w wielu grach komputerowych i RPG. Młodzi ludzie nie rozładowują energii, wręcz przeciwnie, budzą się w nich groźne atawizmy. Zgodziła się z tym Zagórska, dodając, że w ułomnym świecie gier brak odpowiedzialności, tradycji, miłości, i wszystko da się zresetować, nawet śmierć. U młodych ludzi grozi przenoszenie takich wzorców do "realu". Staniewski nie prorokował rozwoju kinu wirtualnemu ze względu na ogromny przemysł filmowy (aktorzy, studia, czasopisma). Rudnicki pokazywał komputerowe symulacje reakcji chemicznych, działania leków w organizmie, a także dawał odpór atakom na gry komputerowe. Lichański zauważył, że w żadnym świecie wirtualnym nie potrafimy stworzyć czegoś naprawdę nowego, jedynie mieszamy znane motywy. Ponadto dowodził, że gry, np. RPG, są zjawiskiem niespotykanym dotychczas, i do ich badania należy stworzyć nowe metody. Na spotkanie przybyło ok. 40 gości, a dysputa trwała niemal 3 godziny - mimo to wiele wątków pozostało otwartych. Relacja nie była autoryzowana i stanowi zbiór refleksji prowadzącego VII Festiwal Nauki 2003, Warszawa, 22-24.09.2003 g. 18:00, Wydział Farmaceutyczny Akademii Medycznej, panele prowadził A. Zimniak 22.09. Czekając na epidemię - W. Gut, B. Starościak 23.09. Leki, odżywki i paliwa z rzepaku - M. Klimaszewska, O. Lubiński 24.09. Witamina D bez tajemnic - J. Łukaszkiewicz STRESZCZENIA (skok na inną stronę) VII Festiwal Nauki 2003, Warszawa, 21.09.2003, Wydział Biologii UW Człowiek jutra - jaki będzie? Udział wzięli: prof. S. Jones, dr M. Ryszkiewicz, dr A. Zimniak (prowadzenie) Dysputę zdominowały zagadnienia związane z genetyką i biologią, choć nie brakło wątków pobocznych. Na wstępie Jones pokrótce scharakteryzował rozwój literatury sci-fi i zapachniało futurologią. Potem paneliści stwierdzili, że ewolucja człowieka w zasadzie ustała, bo dobór naturalny przez selekcję został niemal wyeliminowany, lecz jeszcze ewoluujemy na poziomie wewnętrznym, tocząc nieskńczone wojny z zarazkami. Mimo wszystko człowiecza pula genowa ulega "uszlachetnieniu", a to z dwóch powodów. Po pierwsze, dzięki obniżaniu średniego wieku rodziców - dawniej kobiety rodziły non-stop od 17 do 45 lat (średnio 31), teraz decydują się na tylko jedno czy dwoje potomków, ale wcześniej. Po drugie - dzięki wynalezieniu roweru! Kiedyś pobierano się głównie przez miedzę, dziś ludzie podróżują i nieraz przywożą sobie żony z Portoryko. Wiadomo, że młode, a na dodatek mało spokrewnione geny poprawiają stan zdrowia populacji. O dziwo, żaden z panelistów nie widział zagrożenia w "uszlachetnianiu" ludziekgo genomu, może to na razie domena samych fantastów? Na spotkanie przybyło ok. 80 osób, była ciekawa dyskusja, także na tematy futurologiczne. Relacja nie była autoryzowana* Genetyk Steve Jones, wybitny popularyzator nauki z Anglii, który zaczynał od badania ślimaków, jest autorem m. in. następujących książek, przetłumaczonych na polski: "Bóg, geny i przeznaczenie" i "Język genów", Majowy Dzień Fantastyki, Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 12.05.2003* Konferencja naukowa Gra z czytelnikiem Organizator: prof. dr hab. Jakub Lichański. W jednej z sesji, w której brał udział Andrzej Zimniak i Anna Brzezińska (prowadzenie: prof. dr hab. Jakub Lichański), rozważano zagadnienia związane z warsztatem literackim. Chodziło m. in. o to, jak autorzy manipulują czytelnikiem na poziomie narracji, czy adresują oni swoje utwory do konkretnego czytelnika, na ile dozwolone są chwyty, wprowadzające odbiorców w błąd. Zastanawiano się, na ile różne mogą być interpretacje, również na poziomie prefesjonalnej analizy literackiej. Dyskutowane były różne rodzaje gry autora z czytelnikiem, a pisarze odsłaniali tajniki swoich warsztatów. Pyrkon, Poznań, 28-30.03.2003 Prognozy rozwoju i upadku fantastyki Jeszcze niedawno fantastyka naukowa powszechnie królowała; chodziło w niej o naukowy pomysł rozwijany w charakterze prognozy, czyli był to rodzaj literackiej futurologii z filozoficznym podtekstem. Bajek ani fantasy nie było na naszym fantastycznym rynku, chyba że "Bajki robotów", ale je raczej należy zaliczyć do groteski. Potem następował stopniowy odwrót od SF, a formuła konwencji uległa poszerzeniu nie tylko o fantasy, ale także o baśnie, mity, horrory, thrillery, space opery, historie alternatywne, cyberpunk, utwory z dziedziny czystej psychologii, socjologii i polityki. Jeszcze później zaczął się zwycięski pochód gier role playing games i zarysowały się tendencje konwergencyjne z literaturą. Co z tego może wyniknąć? Uważam, że nastąpi rozpad Imperium. Silne rozdrobnienie gatunkowe w obrębie konwencji wyraża się tym, że zalicza się do niej właściwie wszystko, co zawiera element nierzeczywisty. Tendencje odśrodkowe okażą się zbyt wielkie, a poszczególne państwa Królestwa Fantastyki odzyskają niepodległość, w tym - ku mojej uciesze - kraina sf. Jednak czy fantastyka naukowa zajmie istotne miejsce w tej mozaice, będzie zależało od społecznego postrzegania nauki. A obecnie koniunktury na naukę nie ma. O tym, jakie sa powody naukowej bessy w społeczeństwie, co czeka literaturę drukowaną, fantastykę naukową i role playing games, i od czego ich przyszłość zależy, można było podyskutować na poznańskim spotkaniu. Jakie były konkluzje, nie zdradzę, bo mam zamiar opublikować artykuł na ten temat. Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki, Warszawa, 18.02.2003 Ile nauki w fantastyce Referował i dyskusję prowadził Andrzej Zimniak Paneliści: Tomasz Pacyński (pisarz, informatyk, sieciowiec), Bohdan Starościak (naukowiec mikrobiolog, czytelnik fantastyki), Piotr Staniewski (nauczyciel akademicki, tłumacz) Proponowane problemy do dyskusji: jaką role odgrywały motywy naukowe w fantastyce kiedyś, a jak jest dziś; na ile wiernie powinien być odtworzony naukowy punkt widzenia w literaturze fantastycznej (rola edukacyjna czy literackie tworzywo?); rola nauki w science fantasy; czy może być fantastyka bez nauki. Dyskuja była ożywiona i wielowątkowa. Stwierdzono m.in., że dawniej termin fantastyka był zasadniczo synonimem fantastyki naukowej, a Odysei nikt nie zaliczał do fantastyki, tylko do mitów. Dziś do fantastyki zaliczamy nie tylko sf, ale także horrory, opowieści o wampirach, adaptacje starych mitów i legend, baśnie, i wielki nurt fantasy. Średnia zawartość nauki w tej literaturze gwałtownie zmalała. Jednak pdały głosy, że nauki pozostało tyle samo, lecz jest inaczej przedstawiana, może mniej dosłownie. Interesująca była wypowiedź, że współczesna nauka na tyle się rozrosła, że mało kto potrafi ją ogarnąć, stąd ucieczka w magię, którą - w potocznym pojmowaniu - niewiele od tej nauki różni. Ponadto może być fantastyka bez nauki, nawet świetnie sobie daje radę - jedyną komponentą naukową pozostaje spójność świata przedstawionego, inaczej robi się bełkot. Brak naukowości ścisłej nie oznacza, oczywiście, braku cennego przesłania, głębi, walorów artystycznych. Obecność wątków psychologicznych, socjologicznych, historycznych i politycznych uznano za oczywiste i dalej dyskutowano raczej o roli nauk przyrodniczych. Dyskutowano pojęcia ścisłości i mądrości - przy lekturze fantastyki "zawieszamy niewiarę", więc raczej nie oczekujemy ścisłości. Nie warto kłócić się o stosunek liczby zbójców do rolników, czy przeprowadzać symulację stanu powodziowego przy opisywanych opadach deszczu. Literatura jest aluzją, przenośnią, odniesieniem. Podobnie rzeźba czy obraz mają nas poruszać, a nie informować. Nie mylmy literatury z reportażem czy instrukcją. Padła teza, że trochę nauki wkradło się do fantasy bocznymi drzwiami. Są gadżety (laserowe miecze, roboty-golemy, podróże na inne planety), ale nade wszystko wzmocnieniu uległa logika wywodu, spójność i puenta. W dawnych mitach, np. greckich, tego nie było - działo się coś nadprzyrodzonego, czego nie trzeba było tłumaczyć, tylko przyjąć. Dyskutowano rówież kwestię, czy utwory traktujące o historii alternatywnej należą do fantastyki? Czy historia jest nauką? Prof. Tazbir w jednej z książek Silva rerum historicarum chwali takie rozważania, zalicza je do uprawiania historii, i akceptuje wynikające z nich ćwiczenie umysłowe (inna rzecz, ile z takich prognoz się sprawdza). A więc historia równoległa nie musi być fantastyką, chyba że stosuje odpowiednie instrumentarium, wprowadzając alternatywną naukę, technologię, rekwizyty, słSilva Ponadto stwierdzono, że fantastyka wchodzi do nauki w postaci abstrakcyjnej filozofii. Oto kilka przykładów tematyki badawczej z dziedziny fizyki i kosmologii: światy równoległe; zawracanie strzałki czasu; splątane stany kwantowe (zmiana stanu jednej cząstki natychmiast odmienia stan drugiej, bez względu na odległość - potwierdziło się w 97% dla ukł. foton--> plazmon powierzchniowy) - (przesyłanie informacji z prędkością ponadświetlną?); spekulacje nt. pierwszych faz Wielkiego Wybuchu; nieciągłość czasu; białe dziury koncepcja antropiczna mocna; koncepcja New Age (łączenie nauki i religii). Spotkanie było udane, po 1,5 godzinie goście wciąż nie chcieli się rozejść, poruszano wiele pobocznych wątków, jak wojny, polityka, fenomen gier role-playing. Stąd wniosek, że tego rodzaju dyskusje są oczekiwane przez środowisko. Falkon, Lublin, 22-24.11.2002 Fantastyczne teorie naukowe albo Altarnatywna historia Ziemi Było o tym, jak Ziemia mogła powstać z zimnego kosmicznego pyłu i żużla, a dopiero potem ogrzewała się od sił grawitacyjnych i reakcji izotopowych. Ten proces zapewne trwa, i Ziemia powiększa swoje rozmiary - wg. "ekspandystów" aż dwukrotnie w ciągu ostatnich 200 milionów lat. Ta teoria wyjaniałaby, dlaczego kiedyś żyły takie wielkie zwierzęta (bo ciążenie było mniejsze), i dlaczego, mimo alarmistycznych oszacowań, ciągle nie brakuje ropy (wraz z ogrzewaniem następuje odgazowywanie wnętrza planety, a tam ci ropy dostatek). A więc przy okazji wynikła sprawa abiogennej teorii pochodzenia paliw kopalnych, bogatego życia metanowego w głębi Ziemi, no i smutnych skutków rozgrzewania się i "puchnięcia" globu. Po wykładzie podszedł do mnie młody człowiek i z błyskiem w oku wypytywał, co bym mu radził studiować, żeby potem badać takie problemy. Cóż, nawet dla takiego jednego słuchacza warto było przygotować referat i wybrać się do zimowego Lublina. Artykuł na powyższy temat ukaże się w jednym z czasopism internetowych. Festiwal Nauki 2002, Warszawa, 24.09.2002 III Colloquium Fantasticum 2002: "Nauka, religia i literatura" Impreza - jak od trzech lat - odbyła się w Warszawskim Domu Literatury w ramach Festiwalu Nauki pod auspicjami Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a bezpośrednim organizatorem i moderatorem dyskusji był Andrzej Zimniak W dyskusji panelowej udział wzięli: prof. dr hab. Jakub Lichański (literaturoznawca), doc.dr hab. Sławomir Szymański (chemik, aktywny naukowiec), ks. dr Dariusz Kowalczyk (teolog), mgr Maja Kossakowska (archeolog, pisarka), mgr Konrad Lewandowski.(chemik, pisarz) Dyskusja była tak bogata i wielowątkowa, że nie przystoi streszczać jej w dwóch słowach (może kiedyś wrócę do tego tematu). W żywym, chwilami burzliwym spotkaniu wzięło udział ok. 120 gości, w połowie starsi, 20% młodzieży, reszta w średnim wieku. Po spotkaniu trud panelistów wynagrodzono tradycyjną lampką wina. Konferencja naukowa, Uniwersytet Warszawski, 7-8.05.2002. Teoria światów alternatywnych w nauce i fantastyce Organizator: prof. dr hab. Jakub Lichański. W dyskusji panelowej uczestniczyli: Anna Brzezińska i Andrzej Zimniak, prowadził Jakub Lichański. Tezy Andrzeja Zimniaka: - Nie tworzymy nowych pojęć, raczej mieszamy stare i robimy nowe puzzle. - Nawet gdyby ktoś stworzył nowe pojęcie, byłoby ono niezrozumiałe dla współczesnych, a więc niefunkcjonalne. - Realizm w światach równoległych nie jest wymagany, należy oddzielić poezję i literaturę od pragmatyzmu i rzeczywistości. - Jednakże światy alternatywne, wykreowane przez profesjonalnych fantastów, muszą wykazywać wewnętrzną spójność i logikę, choć niekoniecznie wysokie prawdopodobieństwo. Pyrkon, Poznań 15-17.03.2002 Apoptoza science-fiction Streszczenie. Apoptoza jest terminem zapożyczonym z biologii i oznacza śmierć komórki zgodną z metabolicznym celem, czyli wewnętrznie zaprogramowaną. Wydaje mi się, że jakościowo podobne zjawisko zachodzi ostatnio w obrębie konwencji science fiction. Niewątpliwie ma miejsce anektowanie terenu na coraz większą skalę, zacieranie obszarów brzegowych, a w rezultacie rozmywanie konwencji. Ale nie łudźmy się - nie jest to anektowanie nowych terenów pod fantastykę, lecz akurat odwrotnie - rdzenna fantastyka rozcieńcza się przez napływ nowych jakości z zewnątrz. Wszak wlanie flaszki najmocniejszej snergówki do oceanu nie uczyni z niego morza gorzały. Jaka jest geneza zjawiska? Okazało się, że rewolucja technologiczna w subiektywnym odbiorze nie zapewniła jednostkowego szczęścia, a winą za niektóre niepowodzenia czy kataklizmy zaczęto wręcz obarczać naukę. Niedawne sukcesy cywilizacji technologicznej rozbudziły wygórowane oczekiwania i błędne przeświadczenie, że nauka jest w stanie poradzić sobie ze wszystkim. Tak wygląda sytuacja - nie ma obecnie społecznej koniunktury naukowej, wobec czego trudno się dziwić, że zainteresowania czytelników zwróciły się także w innym kierunku. Z drugiej strony wiadomo, że historia kołem się toczy, a przed nauką już teraz pojawiają się nowe, poważne wyzwania. A więc pozostańmy przy nadziei... Internetowy Magazyn "Fantastycznie" 4/02 Falkon, Lublin 23-25.11.2001 "Inżynieria genetyczna - obawy i nadzieje" Streszczenie. W wyniku szybkiego rozwoju genetyki człowiek zyskał możliwość ingerencji w molekularne kody, szyfrujące cechy wszystkich organizmów. Już teraz wykorzystujemy genetyczne uszlachetnianie w rolnictwie i produkcji leków, a porównawcza analiza sekwencji DNA służy do identyfikacji osobniczej. Czy będziemy mogli dowolnie kształtować cechy organizmów, w tym ludzi? Czy to nie grozi zachwianiem równowagi biosfery? Czy w niedalekiej przyszłości zapanuje genetyczny aparthaid? Czy nadchodzi era biologicznych robotów? Czym różni się klon od człowieka? Czy można będzie mieć dziesięć matek i dwunastu ojców? W trakcie spotkania próbowano przewidzieć to, co przyniesie XXI stulecie, nazywane wiekiem biotechnologii, a także rozważano uszlachetnianie gatunków roślin uprawnych. V Krakowski Weekend z Fantastyką IMLADRIS, Kraków 26-28.10.2001 "Epidemie i zarazy XXI wieku" Streszczenie. Gdy w latach 60-tych ub. wieku naczelny lekarz USA odtrąbił zwycięstwo nad chorobami zakaźnymi, wydawało się, że można zaprzestać poszukiwania nowych leków i spocząć na laurach. Tymczasem nasilały się lokalne epidemie cholery i febry, po ograniczeniu zastosowania DDT przypuściła szturm malaria, a gruźlica zbiera obecnie tak obfite żniwo, że w zasadzie tli się zarzewie nowej epidemii. Jakby tego było mało, w latach 80-tych XX wieku w perfidny sposób zaatakowała epidemia AIDS, a przed kilkoma laty wybuchła zaraza, której nie wymyśliłby żaden fantasta, a mianowicie BSE. Choroba szalonych krów zaczyna się od zarażenia (zatrucia?) substancją nieożywioną, a mianowicie białkiem o niedobrej konformacji (kształcie przestrzennym), którego nieszkodliwy odpowiednik pełni w organizmie ważne funkcje, m. in. w zapamiętywaniu i ogólnie funkcjonowaniu układu nerwowego. Przy zetknięciu oba rodzaje białka stają się "złe" i sieją zniszczenie. Co grozi nam w XXI wieku, zwłaszcza po ataku na WTO w Ameryce? Czy powrócą średniowieczne epidemie, dziesiątkujące ludność, i czy mogą być wywołane sztucznie? Jak się ustrzec? Nad tymi i innymi problemami dyskutowano podczas spotkania. Internetowy Magazyn "Fantastycznie" 1/02 Festiwal Nauki 2001, Warszawa, 28.09.2001 II Colloquium Fantasticum 2001: "Literackie utopie a naukowe teorie i społeczne eksperymenty" Impreza odbyła się w Warszawskim Domu Literatury w ramach Festiwalu Nauki pod auspicjami Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a bezpośrednim organizatorem był Andrzej Zimniak W dyskusji panelowej udział wzięli: Edmund Wnuk-Lipiński, Jakub Lichański, Anna Brzezińska i Andrzej Zimniak Frekwencja dopisała, na spotkanie przybyło ok. 200 osób, tak że w sali SPP trudno było o miejsce. Tym razem większość gości stanowili studenci, chociaż nie brakło licealistów i ludzi w średnim, a nawet starszym wieku. Fandom znów nie dopisał (pojawiło się zaledwie kilka osób), więc "Colloquium" należy raczej na stałe zaszeregować do imprez przełamujących granice enklawy, lub interkonwencyjnych. Wystąpienia prelegentów i późniejszą dyskusję można określić jako wielowątkowe i merytoryczne. Zagaił Wnuk, z erudycją definiując pojęcie utopii, Lichański szeroko omówił utopie literackie, nawiązując także do Tolkiena i utopii naukowych, natomiast Brzezińska potraktowała temat głównie z perspektywy średniowiecznej historii i literatury. Zimniak poszukiwał pozytywnych utopii w kibucach, przyjaznych człowiekowi sektach i eskapistycznych stanach umysłu. Pytania gości dotyczyły genezy zjawiska utopii, sugerując m.in. zjawisko frommowskiej "ucieczki od wolności", a także szerokiego spektrum innych zagadnień. Aż szkoda, że takie dysputy zazwyczaj nie bywają utrwalane, bo przemijają jak sen o poranku i nikt nie ma z nich później pożytku. Jednak na koniec były długie i gromkie owacje, więc uczestnicy mieli intelektualną frajdę, a niektóre tematy z pewnością pozostały im do przemyślenia. VIII Festiwal Fantastyki, Nidzica 14-17.06.2001 "Czy człowiek zostanie stwórcą sztucznego życia?" Streszczenie. Żyjemy w erze genomicznej, a niektórzy twierdzą, że właśnie rozpoczęła się era postgenomiczna. Uczeni wzięli geny pod lupę i próbują zrozumieć, co dzieje się w komórkach podczas rozwoju organizmu. Czy człowiek stanie się kreatorem sztucznego życia, gdy uda im się pojąć istotę procesu różnicowania się tkanek? Zrobić gen o zadanej sekwencji nukleotydów to dla biochemików fraszka, lecz trzeba jeszcze wiedzieć - bagatela - jaką sekwencję wybrać, i dlaczego. Podobno sekret leży w białkach sterujących. Inną drogą do miana kreatora jest zbudowanie sztucznej inteligencji. Czy można powiedzieć, że taki twór bedzie ożywiony? I czy jego samodoskonalenie i zwiększanie zasięgu oddziaływania będzie równoznaczne z rozmnażaniem? Jeśli sztuczne życie kiedykolwiek powstanie, kim będzie człowiek dla tego życia? Stwórcą, ogniwem superewolucji, czy może tylko wykonawcą na zlecenie? Warszawskie Seminarium 2001, Uniwersytet Warszawski, 9.05.2001 O wyższości SF nad fantasy i vice versa Moja teza: nowe tereny zyskuje fantasy, czyli magia, czary, baśnie i bajki. Należy zagrać requiem dls science fiction, a wynika to ze spadku popularności nauki w społeczeństwie, ten zaś wywodzi się m. in. z wygórowanych oczekiwań, którym nauka nigdy nie sprosta. Chodzi np. o zapewnienie szczęścia, które raczej ma źródło w nas samych, a nie w uwarunkowaniach zewnętrznych, choć i one - przy zejściu poniżej minimum fizjologicznego i psychologicznego - grają swoją rolę. Prowadził i podsumowania dokonał Jakub Lichański. W dyskusji brali udział także Maciej Parowski i Lech Jęczmyk. Inżynieria genetyczna - przekleństwo czy nadzieja? (MCKiS, Warszawa, 28.03.2001) Promocja książki i dyskusja panelowa Dnia 28.03.2001 (środa) o godz. 18:00 w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki (dawny WOK) w Warszawie przy ul. Elektoralnej 12 odbyła się promocja książki pt. "Inżynieria genetyczna - u progu nowej ery", wydanej pod redakcją A. Zimniaka w Centrum Upowszechniania Nauki PAN, W-wa 2000, oraz dyskusja panelowa. Wystąpili autorzy i naukowcy: prof. dr hab. Stefan Malepszy (genetyk), prof. dr hab. Alicja Przyłuska-Fiszer (bioetyk), dr Marcin Ryszkiewicz (ewolucjonista), dr Tomasz Łęski (mikrobiolog) i dr Bohdan Starościak (farmaceuta), którzy także podpisywali książki, sprzedawane po promocyjnej cenie. Spotkanie zorganizowała redakcja Nowej Fantastyki, MCKiS i CUN, a przygotował je i prowadził dr Andrzej Zimniak (chemik). Na wstępie A. Zimniak przedstawil genezę powstania książki, a następnie zabierali głos prelegenci i toczyła się dyskusja. Prof. Malepszy opisywał transgeniczne uprawy i ich wpływ na środowisko, dr Łęski obawiał się skutków nieprzemyślanej transgenizacji oraz nowych broni biologicznych, np. upośledzających system odpornościowy, dr Ryszkiewicz najbardziej lękał się ludzkiej ignorancji, prof. Przyłuska-Fiszer ukazywała trudności w interpretacjach bioetycznych, a dr Starościak opowiadał o pożytecznych i zjadliwych bakteriach. Dyskusja była ożywiona i, wg opinii gości, urozmaicona i ciekawa. Wniosków i wytycznych nie sformułowano, bo zarówno książka, jak i dyskusja panelowa miały na celu prowokowanie własnych przemyśleń i kształtowanie indywidualnych opinii. Relacja ze spotkania: Nowa Fantastyka 6/2001, s. 65 Informacje o książce znajdziecie tutaj. Pyrkon 2001, Poznań 9-11.03.2001 "Elektroniczny wspaniały świat - cyberdyskusja" Streszczenie. W coraz większym stopniu ogarnia nas elektroniczny świat: z dnia na dzień zmieniają się techniki przekazywania i przechowywania informacji, realna rzeczywistość coraz częściej miesza się z wirtualną, a symulacje przestają być oczywistymi namiastkami. W referacie-dyskusji przedstawiłem swoje oczekiwania wobec nowych technologii, występując jako autor, konsument specjalistycznych informacji oraz jako globtrotter. Zaproponowałem utworzenie sieciowej encyklopedii i biblioteki sf&f, a także elektronicznego świata dla prawdziwych globtrotterów oraz dla "podróżników fotelowych". Mam nadzieję, że rzuciłem ziarno na żyzną glebę, a nie na skałę. Obszerny artykuł ukazał się w internetowym periodyku "Esensja", nr 6/2001. Ponadto w drugim wystąpieniu rozważałem tamat, zaproponowany przez organizatorów, a mianowicie: co oznacza bycie literackim outsiderem? Może outsider to taki autor, który nie należy do koterii, pisze poza generacjami, nie ulega modom, nie pisze pod publikę, sukces nie jest jego głównym celem, przekazuje treści uniwersalne, jest mało komercyjny, wydaje się niezależny, ma inne źródła utrzymania? Okazało się jednak, że znalezienie dobrych definicji jest niezwykle trudne, bo każda indywidualność szuka własnych ścieżek. Imladris '2000, Kraków 27-29.10.2000 "Wojny XXI wieku" Streszczenie: Rozważane były różne aspekty rozwoju technik wojennych i ich zastosowań. Czy generacje nowych broni biologicznych, genetycznych, nanotechnologicznych, informatycznych, chemicznych i nuklearnych mają szanse na zastosowanie? Czym różnią się wojny bogatych od wojen biednych, i które są skuteczniejsze? A może w erze globalizacji karabiny zostaną zastąpione przez dolary czy jeny? Te i pokrewne zagadnienia były dyskutowane w trakcie spotkania. Tekst ukazał się w Feniksie 1/01 Festiwal Nauki 2000, Warszawa, 22.09.2000 I Colloquium Fantasticum 2000: "Czy literatura fantastyczna inspiruje naukowców?" ...to temat dyskusji panelowej, która odbyła się dn. 22 września 2000 r. (piątek) o godz. 18:00 w Warszawskim Domu Literatury (ul. Krakowskie Przedmieście 87/89, 00-079 Warszawa). Wystąpili naukowcy i autorzy-naukowcy. Impreza odbyła się w ramach Warszawskiego Festiwalu Nauki pod auspicjami Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, a bezpośrednim organizatorem był Andrzej Zimniak. Czy literatura sf&f wyłącznie bawi, czy może ponadto inspirować naukowców do pracy nad określonymi tematami? A może młodzi ludzie pod wpływem lektury decydują się na studia, mając w perspektywie pracę badawczą? Kto wie, czy utwory science-fiction nie utrudniają młodzieży nauki logicznego myślenia? Przeczytaj relację Eurocon/Polcon 2000, Gdynia 2-6.08.2000 "Wyjście życia poza Ziemię" Streszczenie: Po początkowej euforii w kwestii "podboju" kosmosu (jeszcze niedawno używano takiego konkwistadorskiego słownictwa) nastąpiło ochłodzenie - co prawda mówi się o terraformowaniu planet, ale jakoś cicho np. o eksploatacji złóż uranu na Tytanie. Czy oznacza to, że ludzkość nigdy nie opuści swojego spłachetka Ziemi? A może w końcu wyruszymy do gwiazd? Czy jednak nie trzeba będzie w tym celu nieco kosmoformować człowieka? Kto wie, czy życie nie rozpełznie się po kosmosie w sposób naturalny? Tematem referatu była nie technologiczna eksploracja kosmosu, lecz wyjście życia poza Ziemię w sposób podobny do tego, w jaki organizmy morskie przystosowywały się do życia na lądzie. Człowiek w tym procesie może pomóc w pokonaniu "studni grawitacyjnej", a także dokonać genetycznego przysposobienia kolonizatorów. Tekst ukazał się w Feniksie, zeszyty 11/00 i 12/00. VII Festiwal Fantastyki, Nidzica, 15-18.06.2000 "Społeczeństwo kastowe XXI w." Streszczenie: Kiedyś można było zostać doktorem filozofii, czyli wszechnauk, dziś mamy setki specjalności, a przy obserwowanym wzroście tempa gromadzenia danych (wiadomo, znowu te komputery!) niedługo będzie ich tysiące. Podziały zostaną wzmocnione przez genotypizację, czyli segregację ludzi według ich profilu genetycznego. Czy w przyszłym wieku specjalista od poezji śniadaniowej będzie w stanie chociaż przez chwilę podtrzymać konwersację z podwodnym producentem makaronu? Czy będą dozwolone małżeństwa międzykastowe? I rzecz najważniejsza: czy zapanuje międzykastowa nienawiść? Tekst ukazał się w Feniksie 9/00, 116-119. Warszawskie Seminarium 2000, Uniwersytet Warszawski, 10.05.2000 Rodzaje i granice fantastyki Jako paneliści uczestniczyli Lech Jęczmyk, Tomasz Kołodziejczak, Konrad T. Lewandowski, Rafał Ziemkiewicz i Andrzej Zimniak, prowadził Jakub Lichański. Relacja Arracon 2000, Elbląg, 30.04-3.05.2000 "Szlakiem wulkanów" Świat równoległy obok nas: wulkany i strefy sejsmiczne Streszczenie: W dzisiejszych czasach więcej wiemy o galaktykach odległych o miliardy lat świetlnych niż o tym, co kryje się pod powierzchnią Ziemi, tuż pod naszymi stopami. Mówiłem o tym, co wiemy o wnętrzu naszego globu, i jak aktywność płaszcza i jądra manifestuje się na zewnątrz. Wystarczy pojechać na włoskie Wyspy Liparyjskie i na Sycylię, na Wyspy Kanaryjskie czy na Islandię, żeby znaleźć się w fantastycznym świecie istniejącym równolegle do naszej rzeczywistości. Opisałem swoje wrażenia z podróży do tego egzotycznego świata i zilustrowałem je zdjęciami. Tekst ukazał się w Feniksie 10/00, 107-109.